Algemeen

Graffiti

Graffiti, de schrik van iedere treinbeheerder - Verwijdering kost jaarlijks 10 miljoen euro

 
 Het is de schrik van iedere gebouw- en treinbeheerder: graffiti. Voor de één een ‘leuke’ hobby, voor de ander enorme irritatie en een vaste jaarlijkse schadepost. Wat zijn dat eigenlijk voor mensen die het in hun hoofd halen om andermans eigendom te besmeuren zodra er maar een vierkante meter ruimte beschikbaar is? Wat is dat eigenlijk voor wereldje? De nieuwsbriefredactie verdiepte zich.

 
 .Graffiti is het op straat of op een andere min of meer openbare plaats met verf of verfstift aanbrengen van mededelingen of afbeeldingen. Vaak wordt graffiti in verband gebracht met vandalisme. Graffiti bestaat echter ook als kunstvorm. Het woord "graffiti" betekent "krasjes" en is de meervoudsvorm van graffito, het verkleinwoord van graffio (kras, krab). Het komt van het Latijnse werkwoord graffiare (krassen, krabben) dat weer komt van het Griekse werkwoord grapho (inkrassen, schrijven, graveren). Graffiti is dus een van oorsprong Italiaans woord en wordt in Italië uitgesproken als gra-fié-tie. Hoewel het verschijnsel als kunstuiting uit Amerika is overgewaaid, wordt het in Nederland soms uitgesproken als gráf-fi-ti, hetgeen dan vaak klinkt als gravity (zwaartekracht).

 
 Vanuit het spoorwezen hebben we er op verschillende manieren mee te maken. In de eerste plaats omdat het treinmaterieel zelf als beelddrager wordt ge(mis)bruikt. Vanuit treinenbeheer is dit hinderlijk omdat het materieel wordt ontsierd en verwijdering voor de spoorwegmaatschappijen een jaarlijkse kostenpost veroorzaakt door noodzakelijke verwijdering. In Nederland worden jaarlijks zo’n 100.000 m2 aan graffiti op treinen aangebracht. Bij de NS leidt dit jaarlijks tot een kostenpost van 10 miljoen euro. Maar graffiti heeft ook een andere kant, namelijk het bekijken ervan vanuit de trein. Waarbij vaak bewondering het wint van de irritatie, omdat er gewoon prachtige werkstukken bij zijn.

 
Historie

Graffiti is eigenlijk van alle tijden. Er is ook een spreekwoord over: gekken en dwazen schrijven hun naam op muren en glazen. Het volk van de Vandalen was al bekend om zijn graffiti. De Romeinen uit de klassieke oudheid schreven ook in hun eigen muren en op monumenten. In Rome is er graffiti gevonden die de Vikingen daar hebben aangebracht.

 
Eind van de jaren zestig nemen New Yorkse jongeren de gewoonte over van de straatjeugd uit Philadelphia om met een viltstift hun schuilnamen vliegensvlug op treinstellen en op metro's te plaatsen. Die handtekening wordt de Tag genoemd. Een Throw-up is een grote uitgewerkte Tag met twee kleuren. In New York werd de viltstift al snel vervangen door de spuitbus en het metrostel werd de ideale drager om een miljoenenpubliek te bereiken. Naar gelang de grootte der schildering op de treinen onderscheidt men: All-overs, Top-to-bottom, Window-down of End-to-end. Een volledig beschilderde wagon, inclusief de ramen noemt men een Whole car piece. Maar er zijn ook Double whole car (ook wel married couple genoemd) pieces gemaakt die bestaan uit twee Whole car pieces.

 
Graffiti op straat wordt meestal gemaakt met behulp van spuitbussen met verschillende kleuren verf. Het zijn vaak korte teksten en afbeeldingen, variërend van tags (korte parafen waaraan de maker door zijn collega's wordt herkend) tot pieces (grotere, met kunstzin uitgevoerde afbeeldingen). Vaak ziet men tientallen tags die dicht bij elkaar zijn neergezet. Er zijn duidelijke stijlen te herkennen. Er is zeker sprake van een ondergrondse graffiti-subcultuur. Tegenwoordig is in Nederland vrijwel overal graffiti aan te treffen.

 
Acceptatie
In de loop der jaren is graffiti deels vanuit het illegale circuit als geaccepteerd verschijnsel in de maatschappij terechtgekomen. Ook in de meer maatschappelijk geaccepteerde kunstvormen is de graffiti-kunst doorgedrongen. Het waren onder meer de allergie voor de galerie-kunst en de happening-en-performance-drang, die in de jaren ’80 de spuitbus-schilders tot de graffiti-kunst brachten. De bekende Amerikaanse graffiti kunstenaar Keith Haring riep uit:"The metro-stations are my galeries and there is my public". Graffiti-schilders produceren evengoed figuratieve als non-figuratieve creaties, op om het even welke drager. Zonder enige voorbedachtheid laat de kunstenaar zich alleen leiden door zijn spontaniteit en een opvallend snelle uitvoering. (Noodgedwongen omdat de techniek dit enigszins vereist en hij anders risico loopt te worden gearresteerd.)

 
Vaak wordt graffiti in verband gebracht met vandalisme. Een groot aantal mensen ergert zich aan de, in hun ogen, verminkingen van de openbare ruimte. Graffitispuiters beschadigen ook eigendommen van privépersonen en jagen deze daarmee op kosten om de graffiti te verwijderen. Graffiti wordt ook vaak aangebracht op bouwwerken van de overheid of van grote organisaties. En op verrijdbare zaken zoals treinen en portacabins, en ook op straatmeubilair zoals verdeelkasten van het elektriciteitsbedrijf of van het telefoon- of kabelbedrijf. Ongewenste graffiti wordt beschouwd als beschadiging van gebouwen. Daarom maakt de politie hiervan een proces verbaal op en wordt de dader gestraft. Deze moet meestal de kosten van het verwijderen betalen. Met maatregelen zoals het bewaken van opstelterreinen voor treinmaterieel, ontstaat het risico dat het probleem zich verplaatst naar minder beveiligde plekken. De harde kern van graffitispuiters is rond de 20 en 30 jaar en verplaatst zich volgens ervaringsdeskundigen gemakkelijk.

 
Bestrijding
NS brengt de verschillende effecten van graffitibestrijding in kaart Voor een graffitischrijver is het aanbrengen van een ‘tag’ of ‘piece’ op een treinstel de ultieme uitdaging. Ze worden immers door een groot publiek gezien. Voor NS is het echter een grote schadepost. Hoog tijd om een einde te maken aan deze situatie. Jaarlijks wordt zo’n 100.000 m2 aan graffiti op treinen aangebracht. De totale schade wordt geschat op ruim € 10 miljoen per jaar. Daar komt dan ook nog de immateriële schade bij. De meeste graffiti wordt aangebracht op de opstelterreinen van de NS. Hier staan de treinen wanneer ze niet rijden. De indringers veroorzaken tevens een onveilig gevoel bij het personeel dat daar werkt. NS en ProRail hebben besloten twee pilots op opstelterreinen uit te voeren om te kijken welk pakket maatregelen het grootste effect sorteert. Daarnaast werkt NS samen met de KLPD voor het opsporen van daders om de kosten op hen te verhalen. Uit de gegevens vanaf 1999 blijkt dat sinds er meer capaciteit is vrijgemaakt voor de schoonmaak van graffiti op treinen de totale hoeveelheid aangebrachte graffiti in tegenstelling tot de jaren daarvoor geen stijgende lijn meer vertoont. Er is volgens NS sprake van een ombuiging van de curve.

 
Aanpak
Op de opstelterreinen worden deugdelijk hekwerk, elektronische overklim-detectieapparatuur, camera’s en radar geplaatst. Ook is een professioneel beveiligingsbedrijf ingeschakeld dat in rechtstreeks contact staat met de alarmcentrale van de politie. Op basis van een risicoanalyse wordt beoordeeld met welke maatregelen het gewenste resultaat gerealiseerd kan worden. De selectie van opstelterreinen voor de pilot is er op gericht om op verschillende terreinen verschillende mogelijke effecten te toetsen. De keuze is daarom gevallen op het grote opstelterrein de Watergraafsmeer in Amsterdam en de kleine opstelterreinen aan de Landstraat (Utrecht) en Dijksgracht (Amsterdam) en een loods bij Amersfoort. De voorgenomen maatregelen op Watergraafsmeer zijn onderdeel van een bredere aanpak, waaronder het vergroten van de pakkans van graffitispuiters door het plaatsen van camera’s. In totaal is circa € 50 miljoen nodig voor de maatregelen. Het specialisme graffitibestrijding is toegevoegd aan de units van de Dienst Spoorwegpolitie. De bestrijding van graffiti op en langs het spoor is een gedeelde verantwoordelijkheid van diverse partijen. Beheer- en eigendomsituatie zijn immers gerelateerd aan materieel (NS Reizigers), opstallen (NedTrain), rail-infrastructuur (ProRail) en de openbare ruimte (gemeente en politie). Voor de financiering van maatregelen op opstel-terreinen wordt daarom gezocht naar een vorm van publiek-private samenwerking die een integrale aanpak van de problematiek mogelijk maakt. De betrokken partijen hebben afgesproken dat ProRail hoofdtrekker zal zijn voor het vergroten van de veiligheid op opstelterreinen

 
Verwijdering

Ongewenste graffiti kan op meerdere manieren worden verwijderd, afhankelijk van de soort verf die voor de graffiti is gebruikt: " Door gebruik te maken van chemische oplosmiddelen om de verf op te lossen, bijvoorbeeld terpentine. " Door biologisch afbreekbare middelen te gebruiken. Gemeenten bevelen aan: "Graffiti Go". Dit werkt op ondergronden als hout, alle metalen, steen, baksteen, marmer, beton, de meeste plastics en kunststoffen. Het is onschadelijk, niet-giftig, volkomen veilig en makkelijk afspoelbaar. Een ander middel is "HG Graffiti Remover", een soort gel met ionogene oppervlakteactieve stoffen in een mengsel van glycolderivaten. Hoewel het biologisch afbreekbaar zegt te zijn kan het allergische reacties veroorzaken en moet contact met de huid en ogen worden vermeden. " Spuiten met perslucht waar bakpoeder aan wordt toegevoegd. Bakpoeder is zacht en bros en zal daardoor objecten niet beschadigen of opruwen. Zo kunnen ondergronden zoals glas, natuursteen, geglazuurde tegels en RVS schoon gestraald worden. Door de energieoverdracht van het bakpoederkorreltje wordt de graffiti van de ondergrond geschrobd. Een kleine hoeveelheid water wordt gebruikt om stofoverlast tot een minimum te beperken.